Lợi nhuận ngân hàng Q1/2026: Phân hóa và biến động mạnh

Báo cáo tài chính quý đầu năm 2026 của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy bức tranh lợi nhuận với nhiều sắc thái trái ngược. Trong khi nhóm ngân hàng quốc doanh và một số ngân hàng tư nhân hàng đầu vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, nhiều ngân hàng quy mô nhỏ lại đối mặt với áp lực lợi nhuận giảm mạnh do chi phí vốn tăng cao và nợ xấu gia tăng. Sự phân hóa này phản ánh rõ nét cấu trúc lại của hệ thống tài chính trong bối cảnh lãi suất biến động và nhu cầu trích lập dự phòng tăng cao.

Sự phân hóa lợi nhuận giữa các nhóm ngân hàng

Kết quả kinh doanh Q1/2026 cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa ba nhóm chính: ngân hàng quốc doanh, ngân hàng tư nhân Big 4 và nhóm ngân hàng quy mô nhỏ. Nhóm ngân hàng quốc doanh bao gồm Vietcombank, BIDV và VietinBank ghi nhận lợi nhuận trước thuế tăng trưởng ổn định nhờ lợi thế mạng lưới khách hàng rộng và khả năng huy động vốn giá rẻ. Chi phí vốn (Cost of Funds) của nhóm này duy trì ở mức thấp nhờ uy tín thương hiệu và quan hệ chặt chẽ với khách hàng tổ chức lớn, trong khi nhóm ngân hàng quy mô nhỏ phải chấp nhận mức lãi suất huy động cao hơn để cạnh tranh nguồn vốn.

NIM (Net Interest Margin) — biên lãi thuần — đóng vai trò then chốt trong việc quyết định hiệu quả sinh lời của ngân hàng. Cơ chế của NIM hoạt động theo nguyên lý chênh lệch giữa lãi suất cho vay trung bình và lãi suất huy động trung bình, cộng với thu nhập từ tài sản sinh lời khác trừ đi chi phí vốn. Khi lãi suất thị trường biến động mạnh, ngân hàng có nguồn vốn dồi dào với CASA (Current Account Savings Account) tỷ trọng cao sẽ có lợi thế chuyển tiếp nhanh hơn vào lãi suất cho vay, từ đó duy trì NIM ổn định. Ngược lại, ngân hàng phụ thuộc vào tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn dài sẽ gặp khó khăn trong việc điều chỉnh kịp thời lãi suất đầu ra, dẫn đến NIM bị thu hẹp đáng kể.

Đội ngũ biên tập FSAVs nhận thấy xu hướng phân hóa lợi nhuận Q1/2026 còn thể hiện qua mức tăng trưởng tín dụng. Nhóm ngân hàng quốc doanh có dư địa tăng trưởng tín dụng cao hơn nhờ được cơ quan quản lý cấp room tín dụng lớn, trong khi nhiều ngân hàng tư nhân nhỏ phải siết chặt cho vay do áp lực Basel II và tỷ lệ nợ xấu tăng cao. Điều này tạo ra sự cách biệt rõ rệt về doanh thu lãi thuần giữa các nhóm, với nhóm dẫn đầu chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng lợi nhuận của toàn hệ thống.

Chi phí vốn tăng và áp lực lên NIM

Một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng Q1/2026 là sự gia tăng chi phí vốn. Trong bối cảnh dòng tiền di chuyển mạnh từ tài sản ngân hàng sang các kênh đầu tư khác như trái phiếu doanh nghiệp, vàng và ngoại tệ, các ngân hàng phải nâng lãi suất huy động để giữ chân người gửi tiền. Áp lực này đặc biệt gay gắt với các ngân hàng có tỷ lệ CASA thấp — tức là phụ thuộc lớn vào tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn. CASA đóng vai trò nguồn vốn giá rẻ do người dùng thường không nhận lãi suất hoặc lãi suất rất thấp, giúp ngân hàng cải thiện NIM đáng kể.

Cơ chế cạnh tranh huy động vốn giữa các ngân hàng hoạt động dựa trên nguyên lý cân bằng giữa rủi ro thanh khoản và chi phí vốn. Khi một ngân hàng tăng lãi suất huy động để hút vốn, các ngân hàng khác buộc phải điều chỉnh theo nếu không muốn mất thị phần tiền gửi. Tuy nhiên, việc tăng lãi suất đầu vào không phải lúc nào cũng được chuyển hoàn toàn sang lãi suất đầu ra do giới hạn khả năng chi trả của khách hàng vay và áp lực từ chính sách tiền tệ. Kết quả là NIM bị thu hẹp trong khoảng thời gian nhất định cho đến khi ngân hàng tái cấu trúc danh mục tài sản và tìm kiếm nguồn thu nhập phi lãi suất để bù đắp.

Chi phí đầu vào không chỉ bao gồm lãi suất huy động mà còn các khoản chi phí hoạt động, chi phí rủi ro và chi phí tuân thủ quy định. Ngân hàng số hóa tốt sẽ giảm đáng kể chi phí vận hành nhờ tự động hóa quy trình và giảm bớt sự phụ thuộc vào mạng lưới chi nhánh vật lý. Ngược lại, ngân hàng với mô hình truyền thống phải duy trì chi phí thuê mặt bằng, nhân sự và cơ sở hạ tầng lớn. Sự khác biệt về cấu trúc chi phí này càng làm rõ sự phân hóa lợi nhuận giữa các ngân hàng đã và đang chuyển đổi số mạnh mẽ so với nhóm vẫn chậm chân trong quá trình này.

Nợ xấu gia tăng và trích lập dự phòng

Q1/2026 ghi nhận tỷ lệ nợ xấu (NPL - Non-Performing Loan) của hệ thống ngân hàng Việt Nam tăng lên mức đáng báo động trong vài năm qua, đặc biệt ở các ngân hàng có tỷ trọng cho vay bất động sản cao. Sự suy yếu của thị trường bất động sản kéo dài cộng với áp lực thanh khoản của doanh nghiệp đã khiến nhiều khoản vay không thể trả đúng hạn. Khi một khoản vay được phân loại từ nhóm 1 (dư nợ đủ tiêu chuẩn) xuống các nhóm nợ xấu (từ nhóm 2 đến nhóm 5), ngân hàng phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, làm giảm trực tiếp lợi nhuận trước thuế.

Cơ chế phân loại nợ và trích lập dự phòng hoạt động dựa trên ma trận rủi ro tín dụng, trong đó mỗi nhóm nợ tương ứng với tỷ lệ trích lập khác nhau. Khoản nợ nhóm 1 (dưới 10 ngày quá hạn) không cần trích lập, nhưng khi xuống nhóm 2 (10 ngày đến 3 tháng quá hạn) tỷ lệ trích lập tối thiểu là 20%. Với nhóm 5 (khoản nợ có khả năng mất vốn cao hơn), tỷ lệ trích lập lên đến 100%. Mối quan hệ giữa nợ xấu và lợi nhuận mang tính trực tiếp: khi nợ xấu tăng, trích lập dự phòng tăng theo, lợi nhuận giảm tương ứng. Đây là lý do nhiều ngân hàng có tăng trưởng tín dụng và doanh thu lãi tốt nhưng lợi nhuận lại sụt giảm mạnh do phải gánh khoản trích lập khổng lồ.

Đội ngũ biên tập FSAVs quan sát thấy xu hướng nợ xấu Q1/2026 phân hóa theo quy mô ngân hàng. Nhóm ngân hàng quốc doanh có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn nhờ quy trình thẩm định chặt chẽ và khách hàng chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước hoặc tập đoàn lớn có tài sản đảm bảo tốt. Ngược lại, nhiều ngân hàng tư nhân với chiến lược mở rộng tín dụng nhanh vào bất động sản và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đang phải đối mặt với gánh nặng nợ xấu cao. Điều này không chỉ ảnh hưởng lợi nhuận hiện tại mà còn giới hạn khả năng tăng trưởng tín dụng trong tương lai do các quy định về tỷ lệ an toàn vốn.

Thu nhập từ hoạt động ngoại tệ và ngân hàng số

Trong bối cảnh lợi nhuận từ hoạt động tín dụng chịu nhiều áp lực, nhiều ngân hàng đã chuyển hướng gia tăng thu nhập từ hoạt động ngoại tệ và dịch vụ ngân hàng số. Tỷ giá ngoại tệ biến động mạnh trong Q1/2026 đã tạo ra dư địa cho các ngân hàng có quỹ ngoại hối lớn thu lợi từ chênh lệch tỷ giá. Các ngân hàng có mạng lưới khách hàng xuất nhập khẩu mạnh như Vietcombank đã tận dụng tốt cơ hội này để cải thiện thu nhập ngoài lãi, giúp bù đắp phần nào sự suy giảm của NIM.

Cơ chế kiếm lời từ hoạt động ngoại tệ của ngân hàng hoạt động theo nguyên lý chênh lệch tỷ giá mua vào và bán ra cộng với lợi nhuận từ giao dịch kỳ hạn và quyền chọn. Khi thị trường ngoại tệ biến động mạnh, nhu cầu phòng ngừa rủi ro tỷ giá của doanh nghiệp xuất nhập khẩu tăng, tạo ra cơ hội cho ngân hàng cung cấp các sản phẩm phái sinh với biên lợi nhuận cao. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn rủi ro lớn nếu ngân hàng không quản trị tốt vị thế ngoại hối. Do đó, chỉ những ngân hàng có đội ngũ chuyên nghiệp và hệ thống quản trị rủi ro hiện đại mới có thể khai thác hiệu quả nguồn thu này.

Ngân hàng số đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc thu nhập của ngân hàng hiện đại. Các dịch vụ như thanh toán QR code, ví điện tử, chuyển khoản nhanh 24/7 và cho vay tiêu dùng online tạo ra nguồn thu phí (fee income) ổn định với chi phí biên thấp. Đặc biệt, việc mở rộng hệ sinh thái số giúp ngân hàng thu hút lượng lớn khách hàng CASA và bán chéo sản phẩm, từ đó giảm chi phí vốn và tăng hiệu quả kinh doanh tổng thể. Sự đầu tư mạnh vào hạ tầng số trong những năm qua bắt đầu đơm hoa kết trái, giúp nhóm ngân hàng tiên phong về chuyển đổi số duy trì tăng trưởng lợi nhuận dương trong bối cảnh chung khó khăn.

Triển vọng cho phần còn lại của năm 2026

Dựa trên kết quả Q1/2026, triển vọng lợi nhuận ngân hàng trong các quý tiếp theo dự kiến sẽ tiếp tục phân hóa theo nhóm. Các ngân hàng có nền tảng vững chắc về quản trị rủi ro, tỷ lệ CASA cao và chiến lược chuyển đổi số hiệu quả sẽ duy trì đà tăng trưởng ổn định. Ngược lại, nhóm ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản và nợ xấu sẽ phải chấp nhận lợi nhuận thấp hơn hoặc thậm chí thua lỗ trong ngắn hạn để tái cấu trúc danh mục tài sản. Áp lực từ Basel III và các quy định mới về tỷ lệ an toàn vốn sẽ tiếp tục là thách thức với nhiều ngân hàng quy mô nhỏ.

Cơ chế tái cấu trúc danh mục tài sản hoạt động dựa trên nguyên lý tối ưu hóa rủi ro và lợi nhuận theo thời gian. Khi nợ xấu ở một phân khúc tăng cao, ngân hàng phải siết chặt cho vay vào phân khúc đó và chuyển hướng sang các phân khúc rủi ro thấp hơn như khách hàng cá nhân có thu nhập ổn định, doanh nghiệp lớn có uy tín hoặc cho vay tiêu dùng qua kênh số. Quá trình này mất thời gian và thường đi kèm với sự suy giảm tăng trưởng tín dụng trong ngắn hạn, nhưng cần thiết để đảm bảo bền vững dài hạn. Các ngân hàng thành công trong việc tái cấu trúc sẽ quay trở lại đà tăng trưởng sau 1-2 năm điều chỉnh.

Theo quan điểm của FSAVs, sự phân hóa lợi nhuận ngân hàng Q1/2026 là một phần của quá trình sàng lọc và nâng cao chất lượng hệ thống tài chính. Những ngân hàng vượt qua được giai đoạn khó khăn này sẽ trở nên mạnh mẽ hơn với quản trị rủi ro tốt hơn và hiệu quả hoạt động cao hơn. Nhà đầu tư và khách hàng cần phân biệt rõ giữa các nhóm ngân hàng để đưa ra quyết định phù hợp với mục tiêu tài chính của mình. Trong dài hạn, hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn có dư địa tăng trưởng lớn nhờ tiềm năng kinh tế và tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh chóng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao lợi nhuận ngân hàng Q1/2026 phân hóa mạnh giữa các nhóm?

Sự phân hóa chủ yếu do ba nguyên nhân: chênh lệch về chi phí vốn (CASA tỷ trọng cao hay thấp), mức độ chịu ảnh hưởng của nợ xấu (tùy thuộc vào phân khúc cho vay), và hiệu quả chuyển đổi số. Nhóm ngân hàng quốc doanh và các ngân hàng tư nhân lớn có lợi thế hơn về cả ba yếu tố này nên duy trì đà tăng trưởng ổn định.

NIM là gì và tại sao quan trọng với lợi nhuận ngân hàng?

NIM (Net Interest Margin) là biên lãi thuần — chênh lệch giữa lãi suất cho vay trung bình và lãi suất huy động trung bình. Đây là chỉ số quan trọng nhất đánh giá hiệu quả kinh doanh cốt lõi của ngân hàng. NIM cao cho thấy ngân hàng huy động vốn giá rẻ và cho vay hiệu quả, từ đó tạo ra lợi nhuận tốt hơn từ hoạt động tín dụng.

Nợ xấu ảnh hưởng thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?

Khi một khoản vay bị phân loại là nợ xấu, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro theo tỷ lệ quy định từ 20% đến 100% tùy nhóm nợ. Khoản trích lập này được ghi nhận là chi phí và làm giảm trực tiếp lợi nhuận trước thuế. Do đó, tỷ lệ nợ xấu càng cao thì lợi nhuận càng giảm tương ứng.

Nhóm ngân hàng nào có triển vọng tốt nhất trong năm 2026?

Nhóm ngân hàng quốc doanh và các ngân hàng tư nhân có nền tảng quản trị rủi ro tốt, tỷ lệ CASA cao và chuyển đổi số hiệu quả có triển vọng tích cực nhất. Đây là nhóm có khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận ổn định trong bối cảnh chung nhiều thách thức của hệ thống ngân hàng.

Cơ hội nào cho ngân hàng nhỏ để cải thiện lợi nhuận trong 2026?

Ngân hàng nhỏ cần tập trung vào các phân khúc ngách, đẩy mạnh chuyển đổi số để giảm chi phí vận hành, cải thiện tỷ lệ CASA và tìm kiếm nguồn thu từ dịch vụ phi tín dụng. Đồng thời, cần siết chặt quản trị rủi ro để giảm gánh nặng nợ xấu, từ từ tái cấu trúc danh mục tài sản hướng tới các phân khúc an toàn hơn.

Khám phá

Tối ưu hóa lợi nhuận đầu tư vàng và tiết kiệm năm 2026

Gửi Tiết Kiệm Ngân Hàng Năm 2026: Lời Khuyên Từ Chuyên Gia Tài Chính

Lãi suất ngân hàng 2026: Mặt bằng quanh 7% có hợp lý?

Bitcoin dưới 67K USD: Phân tích biến động giá

Mùa ĐHCĐ 2026: Đánh giá tiềm năng cổ phiếu từ đại hội cổ đông